Diyelim ki Doğu Karadeniz turları ile, ya da kişisel aracınızla Trabzon’a geldiniz; ve Trabzon’da nereye gidilir dediniz… İşte bu noktada karşınıza, Trabzon’da gezilecek yerler sıralamasının ilk ismi çıkar: Ayasofya Müzesi… Ayasofya Müzesi aslında öncesinde Ayasofya Kilisesi olarak kullanılmakta olup, sonrasında müze haline getirilmiştir. Peki Ayasofya Müzesi ziyareti sırasında, yapı ile ilgili bilmemiz gerekenler neler?

Latinler’in İstanbul’u işgal etmesi sonrasında, o sırada İstanbul’da bulunan Kommenos ailesi kaçmış, ve Trabzon’a yerleşerek, burada yeni bir devlet kurmuştur. Kral I. Manuel ise, bu devlet adına, Ayasofya Kilisesi’ni, 1250 – 1260 yılları arasında yaptırmıştır. Kilise, manastır kilisesi olarak kullanılmakta olup, Ayasofya ismi, kutsal bilgelik olarak anlamlandırılmaktadır.

Ayasofya Kilisesi, geç Bizans kiliseleri arasında yer alan önemli örneklerden olup, 1461 yılına kadar kullanılmış, Osmanlı İmparatorluğu’nun bu tarihte Trabzon’u fethetmesinden sonra da, taa ki 1670 yılında, camiye gereksinim duyulana kadar, kullanılmaya devam etmiştir. Ama sonrasında cami olarak kullanıldığının; ve 1864 yılında da yeniden restore edildiğinin belirtilmesi gerekir.

Ayasofya Cami, 1. Dünya Savaşı dönemlerinde ise Ruslar tarafından işgal edilmiş, ve bu işgal sonrasında depo, hastane; ve askeri karargah olarak kullanılmıştır. Fakat 1. Dünya Savaşı’nın sona ermesinden sonra, yeniden Ayasofya Cami olarak kullanılmaya devam edildiğini belirtmek gerekir.

Vakıflar Genel Müdürlüğü, ve Edinburg Üniversitesi işbirliği ile, 1958 – 1962 yılları arasında bir kere daha restore edilen Ayasofya Cami, bunun sonrasında müze olarak kullanılmaya başlanmıştır.